Έναλος (ο)

Ο Έναλος είναι ήρωας της Λέσβου και σχετίζεται με τους μύθους που αναφέρονται στην ίδρυση της Μήθυμνας.

Οι Πενθιλίδες, οι πρώτοι άποικοι της Λέσβου, είχαν πάρει χρησμό, σύμφωνα με τον οποίο για να πετύχει ο αποικισμός τους έπρεπε, όταν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους συναντούσαν τον ύφαλο Μεσόγειο, να θυσιάσουν στον Απόλλωνα έναν ταύρο, ενώ στην Αμφιτρίτη και στις Νηρηίδες μία παρθένο κόρη. Ως θύμα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί μία από τις κόρες των επτά οικιστών, μια που ο όγδοος ήταν άγαμος. Σύμφωνα με τον Μυρσίλο (Λεσβιακά), ο κλήρος έπεσε στην κόρη του Φινέα η οποία ρίχτηκε στη θάλασσα. Ο Έναλος, ένας από τους οικιστές που αγαπούσε την κόρη βούτηξε στη θάλασσα μαζί της για να την βοηθήσει. Η κοπέλα όμως κατάφερε να σωθεί και να βγει στην ξηρά με τη βοήθεια κάποιου δελφινιού.

Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι η κοπέλα που ρίχτηκε στη θάλασσα ήταν κόρη του Σμινθέα. Όταν κληρώθηκε να θυσιαστεί η κόρη του Σμινθέα κι επρόκειτο να ριχθεί στη θάλασσα στολισμένη με λαμπρή αμφίεση σύμφωνα με τις επιταγές του χρησμού, ο Έναλος, που ήταν ερωτευμένος μαζί της την αγκάλιασε κι έπεσαν μαζί στα νερά. Λίγο αργότερα παρουσιάστηκε στην ξηρά ο Έναλος και διηγήθηκε ότι και οι δυο είχαν σωθεί από ένα δελφίνι.
Κατά τον τοπικό μύθο ο Έναλος είχε βγει από τη θάλασσα φέρνοντας μαζί του ένα χρυσό ποτήρι που είχε βρει στον πυθμένα της θάλασσας.

Όταν κάποτε τρικυμία είχε ξεσπάσει γύρω από το νησί της Λέσβου βγήκε ο ήρωας από την θάλασσα ακολουθούμενος από πολύποδες και κατευθύνθηκε στο ναό του Ποσειδώνα. Εκεί αφαίρεσε από το μεγαλύτερο χταπόδι μία πέτρα που ήταν κολλημένη πάνω του και την αφιέρωσε στον Ποσειδώνα με το όνομα Έναλος.

Στην περιοχή λατρευόταν ο Ποσειδώνας με την επωνυμία Ενυάλιος ή Έναλος, σημάδι πως είχε ταυτιστεί με τον τοπικό ήρωα.

Βιβλιογραφία - πηγές

Πλούταρχος, Συμπόσιο των επτά σοφών

Ἔφη τοίνυν ὁ Πιττακὸς ἔνδοξον εἶναι καὶ
μνημονευόμενον ὑπὸ πολλῶν τὸν λόγον. χρησμοῦ
γὰρ γενομένου τοῖς οἰκίζουσι Λέσβον, ὅταν ἕρματι
πλέοντες προστύχωσιν ὃ καλεῖται Μεσόγειον,
τότ' ἐνταῦθα Ποσειδῶνι μὲν ταῦρον Ἀμφιτρίτῃ
δὲ καὶ Νηρηίσι ζῶσαν καθεῖναι παρθένον· ὄντων
οὖν ἀρχηγετῶν ἑπτὰ καὶ βασιλέων, ὀγδόου δὲ
τοῦ Ἐχελάου πυθοχρήστου τῆς ἀποικίας ἡγεμόνος,
οὗτος μὲν ἠίθεος ἦν ἔτι, τῶν δ' ἑπτὰ κληρουμένων,
ὅσοις ἄγαμοι παῖδες ἦσαν, καταλαμβάνει θυγατέρα
Σμινθέως ὁ κλῆρος. ἣν ἐσθῆτι καὶ χρυσῷ κο-
σμήσαντες ὡς ἐγένοντο κατὰ τὸν τόπον, ἔμελλον
εὐξάμενοι καθήσειν. ἔτυχε δέ τις ἐρῶν αὐτῆς
τῶν συμπλεόντων, οὐκ ἀγεννὴς ὡς ἔοικε νεανίας,
οὗ καὶ τοὔνομα διαμνημονεύουσιν Ἔναλον. οὗτος
ἀμήχανόν τινα τοῦ βοηθεῖν τῇ παρθένῳ προθυμίαν
ἐν τῷ τότε πάθει λαβὼν παρὰ τὸν καιρὸν ὥρμησε
καὶ περιπλακεὶς ὁμοῦ συγκαθῆκεν ἑαυτὸν εἰς τὴν
θάλατταν. εὐθὺς μὲν οὖν φήμη τις οὐκ ἔχουσα
τὸ βέβαιον, ἄλλως δὲ πείθουσα πολλοὺς ἐν τῷ
στρατοπέδῳ διηνέχθη περὶ σωτηρίας αὐτῶν καὶ
κομιδῆς. ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ τὸν Ἔναλόν φασιν
ἐν Λέσβῳ φανῆναι καὶ λέγειν ὡς ὑπὸ δελφίνων
φορητοὶ διὰ θαλάττης ἐκπέσοιεν ἀβλαβεῖς εἰς
τὴν ἤπειρον, ἔτι δ' ἄλλα θειότερα τούτων ἐκπλήτ-
τοντα καὶ κηλοῦντα τοὺς πολλοὺς διηγεῖσθαι,
πάντων δὲ πίστιν ἔργῳ παρασχεῖν. κύματος γὰρ
ἠλιβάτου περὶ τὴν νῆσον αἰρομένου καὶ τῶν
ἀνθρώπων δεδιότων, ἀπαντῆσαι μόνον τῇ θαλάττῃ,
καὶ ἕπεσθαι πολύποδας αὐτῷ πρὸς τὸ ἱερὸν τοῦ
Ποσειδῶνος· ὧν τοῦ μεγίστου λίθον κομίζοντος
λαβεῖν τὸν Ἔναλον καὶ ἀναθεῖναι, καὶ τοῦτον
Ἔναλον καλοῦμεν.

Πλούταρχος, Ηθικά, 6, 1

Ἔναλον δὲ τὸν Αἰολέα Μυρσίλος ὁ Λέσβιος
ἱστορεῖ, τῆς Σμινθέως ἐρῶντα θυγατρὸς ῥι-
φείσης κατὰ χρησμὸν τῆς Ἀμφιτρίτης ὑπὸ τῶν Πενθιλι-
δῶν, καὶ αὐτὸν ἐξαλόμενον εἰς τὴν θάλασσαν ὑπὸ δελφῖ-
νος σῶον ἐξενεχθῆναι πρὸς τὴν Λέσβον.

Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές, 11, 15, 20

Ἀντικλείδης δ' ὁ Ἀθηναῖος ἐν τῷ ιϛʹ Νόστων
περὶ Γρᾶ διηγούμενος τοῦ τὴν ἀποικίαν
εἰς Λέσβον στείλαντος σὺν ἄλλοις βασιλεῦσι, καὶ ὅτι
χρησμὸς ἦν αὐτοῖς δηλώσας καθεῖναι διαπλέοντας τῷ
Ποσειδῶνι εἰς τὸ πέλαγος παρθένον, γράφει καὶ ταῦτα·
"μυθολογοῦσι δὲ περὶ τῶν ἐν Μηθύμνῃ τινὲς περὶ
τῆς ἀφεθείσης εἰς τὴν θάλασσαν παρθένου καὶ φασὶν
ἐρασθέντα αὐτῆς τῶν ἡγεμόνων τινά, ᾧ ἦν τοὔνομα
Ἔναλος, ἐκκολυμβῆσαι βουλόμενον ἀνασῶσαι τὴν παι-
δίσκην. τότε μὲν οὖν ὑπὸ κύματος αὐτοὺς ἀμφοτέ-
ρους κρυφθέντας ἀφανεῖς γενέσθαι, χρόνῳ δ' ὕστερον
ἤδη τῆς Μηθύμνης οἰκουμένης παραγενέσθαι τὸν Ἔνα-
λον
καὶ διηγεῖσθαι τὸν τρόπον, καὶ ὅτι ἡ μὲν παρ-
θένος παρὰ ταῖς Νηρῇσι διέτριβεν, αὐτὸς δὲ τὰς τοῦ
Ποσειδῶνος ἔβοσκεν ἵππους· καί ποτε καὶ κύματος
ἐπιφερομένου μεγάλου συγκολυμβήσαντα αὐτὸν ἐκβῆ-
ναι ἔχοντα κύπελλον χρυσοῦ οὕτω θαυμασίου ὡς τὸν
παρ' αὐτοῖς αὐτῷ παραβαλλόμενον οὐδὲν διάφορον
εἶναι χαλκοῦ."